مدت زمان سفر حج تقریبا یک ماه است و این فرصت یک ماهه با تغییری اساسی در نوع غذاهای مصرفی زائران همراه است. جدی ترین دغدغه ی زائران خانه خدا و سایر زائرانی که رهسپار حج می شوند، انجام صحیح مناسک دینی است، اما مسائل مهم دیگری نیز وجود دارند که اگر رعایت نشوند سلامت حجاج را به خطر می اندازند و آن وقت، از پس به جا آوردن صحیح و کامل مناسک هم برنمی آیند؛ مسائلی مانند تغذیه در حج. مدت زمان سفر حج تقریبا یک ماه است و این فرصت یک ماهه با تغییری اساسی در نوع غذاهای مصرفی زائران همراه است ضمن آن که احتمال دارد میزان غذای مصرفی آن ها نیز بیشتر از حد معمول باشد و بسیاری از خوراکی هایی که در گذشته از آن ها پرهیز می کردند به فراوانی در اختیارشان قرار بگیرد و... به همین دلیل است که اگرچه تیم پزشکی همیشه همراه کاروان ها هستند و هوایشان را دارند، اما اگر زائران به پیشگیری پیش از درمان اعتقاد داشته باشند و خودشان نسبت به تغذیه شان دقت کنند آن وقت شاید سر و کارشان اصلا به پزشک نیفتد. مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال احمر نیز بر همین اساس کتاب هایی را منتشر کرده است که در آن ها به یکسری نکات تغذیه ای صحیح برای زائران اشاره می کند و ما قصد داریم بخش هایی از آن ها را با تغییراتی برایتان شرح بدهیم. مشکل اول: دستشویی رفتن های رنج آور در طول حج، فیبر غذایی به دلیل محدودیت مصرف سبزیجات و صیفی جات و استفاده از نان های بدون سبوس به شدت کاهش پیدا می کند. حتما می دانید که فیبرها نقش مهمی در اجابت مزاج دارند و هر وقت مقدارشان در غذای مصرفی روزانه کم باشد احتمال یبوست را افزایش می دهند. این شرایط وقتی بدتر می شود که برخی زائران خوردن موزهای نارس را بر خوردن میوه های پر فیبر ترجیح دهند، کم تحرک باشند، آب کم بنوشند، چای شان را غلیظ کنند و نوشابه های سیاه را که معمولا حاوی کارامل یا قند سوخته است، بنوشند. یبوست یکی از شایع ترین مشکلات زائران در حج است که گاهی برایشان به دردسری جدی تبدیل می شود و آن ها را وامی دارد مکرر به پزشک مراجعه کنند. پرهیزهای غذایی ای را که پیش از سفر به حج رعایت می کردید در طول این سفر نیز رعایت کنید برای جلوگیری از یبوست، باید نوشیدن آب را به شکلی منظم به برنامه غذایی تان اضافه کنید. اگر پیش از خواب شب، خیسانده آلو و انجیر (از هر کدام 10 عدد) در آب را نیز مصرف کنید آن وقت می توانید مطمئن باشید که دیگر برای رفع یبوست نیازی به مراجعه به پزشک ندارید. مشکل دوم: قند بهتر است یا شکر؟ درست است که تماس دندان با قند اثرات مخربی دارد، اما این موضوع نباید به بهانه ای برای استفاده از شکر در چای به جای قند باشد. می پرسید چرا؟! شما برای شیرین کردن یک لیوان قند، دست کم به 2 قاشق شکر نیاز دارید که حدود 18 تا 20 گرم می شود، اما یک لیوان چای را با حداکثر 2 حبه قند کوچک هم می توانید مصرف کنید. مشکل سوم: موزهای حساسیت زا یادتان هست گفتیم موز نارس سبب یبوست می شود؟ اما این تنها مشکلی نیست که موز ایجاد می کند. کارشناسان تغذیه می گویند موز حاوی مقدار قابل توجهی مواد حساسیت زاست و اگر در خوردنش زیاده روی کنید امکان دارد دچار خارش های پوستی و جوش های دهانی شوید. مشکل چهارم: میوه نشسته! اگر در ایران باشید امکان ندارد میوه را پیش از شستن بخورید، اما این چه حکمتی است که بعضی ها میوه را در حج نشسته می خورند؟ ما البته پاسخش را می دانیم. این زائران خیال می کنند اگر میوه ای در کاغذ پیچیده شده باشد حتما تمیز است و نیازی به شسته شدن ندارد در حالی که آن کاغذها و حتی پوست آن میوه ها معمولا به مواد شیمیایی خاصی آغشته شده است که برای پاک شدنش حتما باید از آب استفاده کرد و دستمال کشیدن روی سطح میوه ها کافی نیست. مشکل پنجم: سنگ به چه بزرگی! بیماران کلیوی هم در حج باید به شکل ویژه ای مراقب سلامت شان باشند. این نوع بیماران باید به یاد داشته باشند که بهترین نوشیدنی برای آن ها همیشه آب است. اگر بیمار کلیوی هستید و دقیقا نمی دانید در حج چه مقدار آب بخورید، روشی ساده را برای اندازه گیری آن به شما پیشنهاد می کنیم: اگر مقدار ادرار شما در عربستان دقیقا برابر با مقدار ادراری باشد که در ایران می کرده اید، یعنی میزان آبی که وارد بدنتان می شود کافی است، اما اگر کمتر باشد یعنی باید آب بیشتری بنوشید تا میزان ادرارتان به حد قبلی که طبیعی بوده است، برسد. نکته دیگر این است که آب را نباید فقط در صورت تشنگی بخورید چرا که در سنین پس از 40 سالگی، احتمال دارد حتی در صورت نیاز بدن به آب، احساس تشنگی نداشته باشید. بنابراین بهتر است با تبعیت از برنامه ای مشخص در ساعات معینی حتی در صورت تشنه نبودن آب بنوشید. مشکل ششم: دیابتی ها دیابتی ها باید حتما پیش از عزیمت، پزشک کاروان را در جریان مشکل شان قرار دهند تا درباره رژیم درست غذایی آن ها را راهنمایی کند. از هر 10 بیمار دیابتی که به حج می روند معمولا 9 نفر دیابت نوع دوم دارند و باید با ورزش، رژیم غذایی و داروهای کاهش دهنده قند خون، آن را کنترل کنند، اما در همه آن ها یک اصل همیشگی مشترک است که به هیچ وجه نباید فراموشش کنند: آن ها باید دور مواد غذایی مانند انواع نوشابه های گازدار، آب میوه ها و مربا را خط بکشند و از مسوول کاروان بخواهند به جای نوشابه، دوغ در اختیارشان قرار دهد. دیابتی های تحت درمان با انسولین دیابتی هایی که تحت درمان با انسولین یا داروهای پایین آورنده قند خون هستند، لازم است هنگام انجام مناسک حج مواد قندی به همراه داشته باشند تا در صورت احساس افت قند خون از آن ها استفاده کنند. شیوه زندگی دیابتی ها هنگام حج به مدت چند هفته تغییر می کند این در حالی است که هرگونه تغییر در شیوه زندگی دیابتی ها ممکن است موجب نوسان در کنترل قند خون آنان شود بنابراین لازم است دیابتی ها یک هفته پیش از اعزام به حج و یک هفته بعد از آن، قند خون خود را بیشتر کنترل کنند. بیمارانی که تحت درمان با انسولین هستند با کنترل قند خون و دیابتی های در حال درمان، با داروهای پایین آورنده قند خون و کنترل قند ادرار می توانند این کار را انجام دهند. بیمارانی توان کنترل قند خون خود را دارند که در این زمینه آموزش دیده باشند بنابراین لازم است دیابتی ها در کلاس های آموزشی کنترل دیابت پیش از تشرف به حج شرکت کنند. دیابتی هایی که تحت درمان با انسولین یا داروهای پایین آورنده قند خون هستند، لازم است هنگام انجام مناسک حج مواد قندی به همراه داشته باشند تا در صورت احساس افت قند خون از آن ها استفاده کنند حدود 60 درصد از دیابتی ها از ابتلای خود به این بیماری اطلاع ندارند. افرادی که یکی از والدین آن ها مبتلا به دیابت است، مبتلایان به اضافه وزن، چاقی، پرفشاری خون یا چربی خون بالا، افراد کم تحرک، سیگاری ها، زنانی که در دوران بارداری دچار دیابت دوران بارداری شده اند، مادرانی که کودکانشان در هنگام به دنیا آمدن بیش از 4 کیلوگرم وزن دارند یا زنانی که دچار سقط های مکرر شده اند، افراد در معرض خطر ابتلا به دیابت هستند و لازم است این افراد وضعیت خود را از نظر احتمال ابتلا به دیابت بررسی کنند. بسیاری از این گونه افراد پس از بازگشت از حج دچار دیابت می شوند چون شیوه زندگی آنان در طول این سفر تغییر می کند و به علت بی اطلاعی از ابتلای خود به دیابت به شیوه تغذیه خود توجه لازم نمی کنند.